Robotmaaier en egels: zo verklein je het risico

Waarom egels en robotmaaiers botsen

Egels zijn nachtdieren. Ze komen in de schemering tevoorschijn en zoeken 's nachts op het gazon naar kevers, rupsen en wormen. Overdag slapen ze onder struiken, in bladhopen of onder een schuurtje. Een robotmaaier die 's avonds of 's nachts rijdt, komt ze dus precies op het verkeerde moment tegen.

Daar komt bij dat een egel bij gevaar niet wegrent. Hij blijft stil zitten of rolt zich op. Tegen een vos werkt dat, tegen een maaier niet. Volgens onderzoek van het Leibniz-Institut für Zoo- und Wildtierforschung (Leibniz-IZW) in Berlijn en de Universiteit van Oxford blijven egels 's nachts zo stil mogelijk zitten in plaats van te vluchten, en kruipen gewonde dieren daarna weg in heggen en struiken. Daardoor merk je vaak niet dat er iets is gebeurd.

Wat onderzoek laat zien

In 2024 verschenen in het wetenschappelijke tijdschrift Animals drie artikelen over egels en robotmaaiers, van een internationale onderzoeksgroep rond het Leibniz-IZW en de Universiteit van Oxford.

• Verwondingen in Duitsland. Volgens de analyse van het Leibniz-IZW, onder leiding van Anne Berger, ging het om 370 gemelde gevallen van egels met snijwonden door elektrisch tuingereedschap, verzameld tussen juni 2022 en september 2023. Bijna de helft van de dieren overleefde het niet. Een groot deel werd pas dagen of weken na het ongeluk gevonden. De verwondingen waren gelijk verdeeld over de dagen van de week. De onderzoekers zien daarin een aanwijzing dat robotmaaiers vaak de oorzaak zijn, omdat dat in Duitsland de enige maaiers zijn die ook op zondag mogen rijden.
• Botsproeven. Volgens het onderzoek onder leiding van Sophie Lund Rasmussen (WildCRU, Universiteit van Oxford) werden negentien robotmaaiers getest met dode egels. Sommige modellen brachten verwondingen toe, andere niet. Op één geval na moesten de maaiers de egel eerst aanraken voordat ze hem opmerkten. Kleine, jonge egels waren kwetsbaarder.
• Gedrag. In een derde studie werd met vijftig egels en een maaier zonder messen gekeken hoe egels reageren als een maaier nadert. Dat leverde de basis voor een gestandaardiseerde veiligheidstest.

De onderzoekers pleiten voor een verplichte egeltest voor robotmaaiers en een verbod op maaien in de nacht. Volgens het Leibniz-IZW hebben sommige Duitse gemeenten zo'n nachtverbod al ingevoerd. Het instituut werkt samen met partners aan egeldummies voor crashtests, zodat maaiers in de toekomst op dezelfde manier getest kunnen worden.

Belangrijk om te weten: die test bestaat nog niet als vaste standaard. Er is dus geen keurmerk waarop je kunt zien of een maaier veilig is voor egels.

Wat helpt: alleen overdag maaien

De maatregel die veel effect heeft, kost niets: laat de maaier alleen overdag rijden. Kies een venster ruim na zonsopkomst en ruim voor de schemering. In de zomer wordt het vroeg licht en laat donker, in het voorjaar en najaar schuift dat venster op. Pas je schema daarop aan.

Zo stel je het in de app in:

• Maaischema: stel vaste maaitijden in en haal alle avond- en nachturen eruit.
• Automatische modus uitzetten: sommige maaiers bepalen zelf wanneer ze maaien om het gras bij te houden. Controleer of die modus binnen je eigen schema blijft, of zet hem uit.
• Inhalen na regen: sommige modellen maaien na een regenpauze later door. Kijk of dat inhalen ook buiten je schema kan gebeuren.
• Handmatig starten: start de maaier niet 's avonds even met de knop om nog snel een stuk mee te nemen.

Een draadloze maaier rijdt soms ook in de schemering om de kaart te maken of bij te werken. Doe dat overdag, als je erbij bent.

Camera en objectherkenning: hulp, geen garantie

Steeds meer robotmaaiers hebben een camera met objectherkenning op basis van AI. Die herkent dingen als een bal, een tuinslang, schoenen of dieren en rijdt eromheen. Dat helpt, ook voor egels. Maar het blijft herkenning, geen zekerheid. Een opgerolde egel lijkt op een bal bladeren, ligt soms half in hoog gras en wordt bij weinig licht slechter gezien. Lidar en ultrasone sensoren zien wel dat er iets ligt, maar niet altijd iets zo laag en klein als een jonge egel.

Zie objectherkenning daarom als extra laag bovenop overdag maaien. Wil je zo'n model, kijk dan bij robotmaaiers met camera en obstakelherkenning. Geen enkel model op deze site noemen we egelveilig.

Je tuin controleren

Ook overdag kan een egel in de tuin zijn, bijvoorbeeld een zieke of jonge egel, of een moeder die in de buurt een nest heeft. Een paar gewoontes helpen:

• Loop het gazon even na voor een maaibeurt, zeker na een paar dagen niet maaien of als het gras lang is.
• Kijk onder struiken en langs de randen, waar egels graag schuilen. Laat de maaier daar niet tot onder de struiken komen. Leg de grens een stukje van de border af.
• Let op hoog gras. Maai niet in één keer van heel lang naar heel kort. Maai eerst met een gewone maaier of zet de maaihoogte hoger en verlaag die geleidelijk.
• Let op het seizoen. In de nazomer zijn er veel jonge egels. Die zijn klein en kwetsbaar.

Vind je een gewonde egel, pak hem dan op met handschoenen of een doek, zet hem in een doos met een handdoek en bel een egelopvang of dierenambulance in de buurt. Geef geen melk.

Een egelvriendelijke tuin

Je kunt de tuin ook zo inrichten dat egels er veilig rondlopen:

• Een egelpoortje in de schutting, een gat van ongeveer de grootte van een cd, zodat egels van tuin naar tuin kunnen.
• Een rommelhoek met blad, takken of een egelhuisje, waar ze overdag en in de winter schuilen. Houd de maaier daar ver vandaan.
• Een ondiep schaaltje water, vooral in droge zomers.
• Geen gif tegen slakken of insecten. Dat is ook het voedsel van egels.
• Een strook langer gras die de maaier overslaat. Teken die als verboden zone in de app of leg de draad eromheen.

Bij de aankoop

Let bij het kiezen van een robotmaaier op een app waarin je het maaischema precies kunt vastleggen, op een maaihoogte die je eenvoudig hoger zet, en op hoe de maaier obstakels opmerkt. Meer over het kiezen lees je in welke robotmaaier past bij jouw tuin. En als het najaar begint, helpt je robotmaaier winterklaar maken: op tijd stoppen voorkomt ook ongelukken met egels die zich klaarmaken voor hun winterslaap.